Artvin İli Tarihi Eserleri

GEZİLECEK YERLER
KALELER

Artvin de Çoruh Nehri boyunca geçitlere hakim yerlerde eskiden kalma çok sayıda kale ve haberleşme kuleleri mevcuttur. Bunların çoğu karakol ve haberleşme görevi yapan küçük kaleler olup vadi boyunca birbirini görebilecek yerlerde kurulmuştur.
Artvin (Livana) Kalesi: Ortaçağ da yörede yaşayan Hristiyan medeniyetince, yani Bagratlılar tarafından X.yy. da(M.Ö. 937 Bagratlar) kurulmuş olmalıdır. Stratejik konumu itibariyle Osmanlılar zamanında temin edilerek kullanılmıştır.
Şavşat (Satlel) Kalesi: Bagratid Krallığı kalelerine olan benzerliği de dikkate alındığında kalenin, günümüze ulaşan şekliyle IX.yy. da kurulmuş olduğu söylenebilir. Bundan sonra bir zaman Atabeklerin; XVI.yy. da Osmanlıların eline geçen kaleden, XVII. yy. ın ortasında bölgeyi dolaşan ünlü seyyahımız Evliya Çelebi Ocaklık olarak idare edilebilir. Şavşadistan içinde sarp bir yer diye bahsedilir

CAMİLER
Tarihi değeri olan başlıca camiler şunlardır:
1-Çarşı (Merkez) Camii (Artvin) : Büyük bir bölümü baştan sona kadar yenilenen ve çeşitli onarımlar geçiren cami, ilk olarak Hicri 1277/1278 (M.1860/1861) tarihinde, Artvin halkı tarafından inşa edilmiştir. Zamanla ibadet yapılmayacak hale gelen yapı, 1954 yılında temele kadar yıkılarak 1957-1958 yılları arasında, aynı yerde bugünkü cami ibadete açılmıştır. Hicri 1282 (M.1865) tarihli minber ve vaaz kürsüsü orijinal yapıya aittir.

2-Zeytinlik (Merkez) Camii (Zeytinlik Köyü): Cami, kitabesine göre Hicri 1272 (M.1857) tarihinde Saliha Hanım tarafından yaptırılmıştır. Kuzey yönündeki rüzgarla yıkılan ve aynı zamanda minare olarak da kullanıldığı söylenen Çınarın ardından, yaklaşık 20 yıl önce Kuzeydoğu köşesine bugünkü minare eklenmiştir. Yakın zamanda herhangi bir onarım görmeyen yapı, orjinalliğini muhafaza ederek işlevini sürdürmektedir

3-İskender Paşa Camii-Türbe Kompleksi(Ardanuç Merkez- Adakale) :Tarihi kayıtlara göre cami ilk kez VII. yy. da Halife Osman Dönemi nde yörede geçici olarak hakim olan Müslüman Araplar tarafından inşa edilmiştir. Akkoyunlulardan sonra kullanılamaz hale gelen yapı, 1551 de Ardanuç Kalesi ni fetheden Erzurum Beylerbeyi Çerkez İskender Paşa tarafından 1553 yılında yeniden onartılmış, işlevini sürdürebilmesi için mahallinde yaptırdığı gelir getiren çeşitli ticari eserleri camiye vakfetmiştir. Hasan Efendi tarafından cami, esaslı bir şekilde tamir ettirilmiştir.

Caminin batısında yer alan üç adet türbe Osmanlı Dönemi nde ; XVIII. yy. da inşa edilmişlerdir. Burada, metfun olanların Ahıska Çıldır Beylik ailesinden oldukları tahmin edilmektedir.

4-Muratlı (Merkez) Camii(Borçka Muratlı Köyü): Mahfile giriş sağlayan kapının üzerindeki kitabeye göre yapı, muhtemelen Hicri 1262 (M.1846) yılında Ahmed Usta (Aslan oğlu) tarafından inşa edilmiştir. (M. 1847) tarihinde Uzunhasan Zade Hüseyin Alemdar tarafından minberi; Sağıroğlu Hüseyin Ağa tarafından da mahfil katı yaptırılmıştır.
5-Kemalpaşa Kilise-Camii (Şavşat (Merkez)- Yeniköy Mh.): Merkez Camii olarak da adlandırılan yapı, 1900 yılında, yöredeki Rus işgali sırasında kilise olarak inşa edilmiştir. 1924 yılında camiye çevrilerek halen aynı işlevi sürdürmektedir. Ayrıca, caminin batı cephesine daha sonra iki katlı ek mekan yapılmıştır. Tarihi özellikteki diğer camiler Artvin Merkez de Salih Bey Camii (1793), ahşaptan işleme ile yapılmış Arhavi Dikyamaç Köyü Camii, Borçka Muratlı Köyü Camii ile Yusufeli İlçesi Demirkent Köyü Camiidir.

KİLİSELER
1-Bağcılar Manastırı (Artvin ( Merkez) Bağcılar Köyü):
Ardanuç Kalesi ni İberya Krallığı merkezi haline getiren Kral Vahtang Gorgaslan (449-499) tarafından kurulur.
Köyün girişindeki meyilli arazinin düzeltilmesi sonucu elde edilen alan üzerinde kurulan manastır; kilise , şapel ve diğer yapılardan oluşmakta olup, zamanımıza oldukça harap bir şekilde ulaşmıştır.

2- Pırnallı Manastırı (Artvin (Merkez) Bağlık Mezrası)
Bagratlı Krallarından I. Aşot un torunu prens Khaohi Kral
Gurgen in saltanatı sırasında son şeklini aldığı anlaşılmaktadır. Manastır; köyün güneybatısında, iki vadinin arasında kalan ve kuzeyden-güneye doğru alçalan sırt üzerinde kurulmuştur.
Manastır; kilise, çan kulesi, şapel-çeşme ve diğer yapılardan oluşmaktadır. Etrafı mezra evleri ile çevrelenmiş olan manastır, yöredeki Ortaçağ yerleşmesini günümüze en iyi yansıtan yer özelliğini taşımaktadır.

3- Hamamlı Manastırı (Kilise-Camii) (Artvin (Merkez) Hamamlı Köyü):
Manastır, kilisede bulunan kitabelere göre, İberya Kralllığı nın 945-958 tarihleri arasında krallık yapmış olan Sumbath tarafından mimar Gabriel e yaptırılmıştır. XIV. yy. a kadar manastır olarak faaliyetini sürdüren yapı, XVI. yy. da camiye dönüştürülmüştür. 1958 yılında kısmen tamir geçirerek, son şeklini almıştır. Halen Hamamlı Köyü nün camisi olarak işlevini devam ettirmektedir

4- Kaçkal Manastırı) (Artvin (Merkez) Alabalık Köyü):
Rahip Grigor Kanzda tarafından VIII. yy. ın sonunda Bagratlılar Döneminde kurulduğu o döneme ait yazılı kaynaklardan anlaşılmaktadır. Yer yer tahrip olmasına rağmen halen ayakta olan yapı, herhangi bir amaç için kullanılmamaktadır. Alabalık Köyü nün (Veranabağ) Dere Mahallesi (Ahalt) sınırları içerisinde, meskun mahalden uzak, oldukça meyilli arazi üzerinde yükselen kaya kütlesi eteğine, mimari beceri ve zorlamalarla inşa edilen yapı, sadece kiliseden ibarettir.

5- Cevizli Manastırı) (Şavşat-Cevizli Köyü) :
899-914 yılları arasında Bagratlı prenslerinden Aşud Koh tarından yaptırılmıştır. XI. yy. dan sonra, yörenin önemli dini merkezleri arsında yer alan yapının, XII. Ve XV.yy’larda tamir edildiği bilinmektedir. Bölgenin islamlanması ile birlikte cami olarak kullanılan yapı, 1885 yılında kubbesine ve haç kollarına yıldırım düşmesi sonucu hasar görmüş ve 1889 yılında terk edilmiştir.

6- İbrikli Kilisesi (Borçka – İbrikli Köyü-Fındıklı Mahallesi) :
Ortaçağ Dönemi İçinde Bagratlılar zamanında inşa edilmiştir. Hangi tarihe kadar işlevini sürdürdüğü bilinmeyen kilise, yörenin İslamlaşmasından sonra herhangi bir amaç için kullanılmamıştır.

7– Dağyolu Manastırı (Yusufeli-Dağyolu Köyü): Yapı, ilk kez VII. yy. ın ortasında inşa edilmiştir. Zamanla yıkılan ilk yapının yerine, IX. yy. ın ilk yarısında, Bagratlıların yönetiminde Rahip Saba nın önderliğinde bugünkü manastır kurulmuştur. Güneybatıdaki şapel, 1006 yılında Aziz Meryem Ana adına Kral I.Gurgen (975-1008) tarafından yaptırılmıştır. XVII.yy. a kadar işlevini sürdürdüğü kabul edilen manastır, Osmanlı Rus harbinden önce bir süre kışla olarak kullanılmıştır. XVX.yy. ın sonlarında, batı haç kolu camiye dönüştürülerek, 1983 yılına kadar ibadet yeri olarak değerlendirilmiştir.

8- Altıparmak Manastırı (Kilise Camii) (Yusufeli-Altıparmak Köyü):
Manastır, Vaftızcı Yahya adına, Bagratlı krallarından II. Bagrat (958-994) döneminde inşa edilmiştir. Büyük Aleksandır zamanında zamanında (1412-1442) kilisenin güney cephesine kapı sundurması eklenmiştir. Ayrıca, Atabek IV. Kvarkvare zamanında, muhtemelen 1518 yıllarında kilisenin batısına narteks eklendiği gibi, kilisede restore edilmiştir. Yörenin islamlaşması ile birlikte kilise camiye çevrilmiştir ve halen mahalle camisi olarak değerlendirilmektedir.

Related posts:

Tags: Artvin İli, Karadeniz Bölgesi, tarihi eserleri